Acetylsalicylzuur: waarom je dit altijd in water moet oplossen

Acetylsalicylzuur (ASA) is een van de meest voorgeschreven medicijnen ter wereld. Veel mensen kennen het als een “bloedverdunner”, maar in feite is het een antistollingsmiddel dat ervoor zorgt dat bloedplaatjes minder snel samenklonteren. Daarmee verkleint ASA de kans op trombose, hartinfarcten en beroertes.

Toch gaat het in de praktijk vaak mis met de manier waarop patiënten ASA innemen. Sommigen slikken het tablet in zijn geheel door, anderen kauwen erop, en weer anderen lossen het op in water. Maar wat is nu de juiste manier  en vooral: waarom?

In deze uitgebreide blog leggen we uit:

• wat acetylsalicylzuur is en waarvoor het wordt gebruikt

• hoe het middel werkt in het lichaam

• waarom je ASA altijd in water moet oplossen

• welke risico’s er zijn bij verkeerd gebruik

• hoe je ASA correct herkent in een medicijnschema

• veelvoorkomende fouten en hoe je ze voorkomt

• praktijkvoorbeelden uit de zorg

• tips voor zorgverleners en patiënten

Acetylsalicylzuur is een salicylaat dat al sinds de 19e eeuw wordt gebruikt. Oorspronkelijk werd het afgeleid van wilgenbast, waarin de stof salicine voorkomt. Tegenwoordig wordt het synthetisch geproduceerd.

Het medicijn is wereldwijd bekend onder de merknaam Aspirine®, maar in lage doseringen (meestal 80–100 mg per dag) wordt het gebruikt als antistollingsmiddel.

• preventie van trombose

• na een hartinfarct

• na een beroerte of TIA

• bij hartfalen

• na een doorgemaakte trombose om herhaling te voorkomen

Ons bloed stolt dankzij bloedplaatjes (trombocyten). Bij een wondje klonteren ze samen om het bloeden te stoppen. Maar soms gebeurt dit zonder aanleiding, bijvoorbeeld in een bloedvat dat door aderverkalking al vernauwd is. Dan kan er een stolsel ontstaan dat een vat afsluit → trombose, hartinfarct of beroerte.

ASA remt het enzym cyclo-oxygenase in de bloedplaatjes. Hierdoor wordt de aanmaak van trombaxaan A2 geblokkeerd, een stof die normaal zorgt voor samenklontering. Het effect is dat de bloedplaatjes veel minder plakkerig worden.

Veel mensen slikken ASA-tabletten heel door. Toch is dat niet de juiste manier.

Acetylsalicylzuur heeft een zure pH. Wanneer de tablet te lang in de slokdarm blijft hangen, kan dit leiden tot irritatie, ontsteking of zelfs zweren (slokdarmulcera). Dit risico is extra groot bij:

• ouderen (tragere slikreflex, minder speekselproductie)

• mensen die weinig drinken bij hun medicatie

• patiënten die veel medicatie tegelijk innemen

• mensen die de tabletten innemen vlak voor het slapen (horizontale houding)

Door ASA in water op te lossen, voorkom je dat het tablet in de slokdarm blijft kleven. De oplossing passeert sneller, verdeelt zich gelijkmatig en komt direct in de maag terecht.

• minder kans op slokdarmbeschadiging

• snellere en gelijkmatigere opname

• lagere kans op maagklachten (in combinatie met voldoende water)

• makkelijker inname bij slikproblemen

1. Neem een half glas water (ca. 100 ml).

2. Doe de tablet in het water.

3. Wacht tot de tablet volledig uiteenvalt.

4. Roer kort door.

5. Drink de oplossing in één keer op.

6. Spoel na met nog wat water.

Het beste tijdstip is ’s ochtends op de nuchtere maag, of minstens een half uur vóór de maaltijd

Je hebt tientallen casusbeschrijvingen bekend van slokdarmletsel door verkeerd ingenomen medicatie, waaronder acetylsalicylzuur. Klachten die kunnen ontstaan:

• pijn achter het borstbeen

• moeite met slikken

• brandend gevoel

• bloed braken (in ernstige gevallen)

Langdurige schade kan leiden tot:

• slokdarmzweren

• littekenvorming en vernauwing

• verhoogd risico op infecties

Veel ouderen gebruiken een baxtersysteem (medicatierol met zakjes). Het kan lastig zijn om het juiste tablet te herkennen.

Het acetylsalicylzuurtabletje is meestal:

• klein, rond en wit

• voorzien van de opdruk “80” (bij de 80 mg variant)

• Kauwen op het tablet – dit versterkt de zuurtegraad in de mond en slokdarm.

• Hele tablet doorslikken zonder water – vergroot de kans op vastplakken in de slokdarm.

• Inname vlak voor het slapen – in liggende houding blijft de tablet sneller hangen.

• Verwarren met andere medicatie – ASA lijkt op veel andere kleine, witte tabletten.

Een 76-jarige vrouw met hartfalen gebruikte dagelijks acetylsalicylzuur 80 mg. Ze slikte het tablet droog door, zonder water. Na enkele weken kreeg ze hevige pijn achter het borstbeen en moeite met slikken. Bij endoscopie bleek ze meerdere slokdarmzweren te hebben. Na behandeling en advies om ASA op te lossen in water, verdwenen de klachten.

• Leg altijd uit waarom ASA in water moet worden opgelost.

• Observeer bij cliënten of ze dit in de praktijk ook echt doen.

• Vraag door bij klachten als brandend gevoel, slikproblemen of pijn op de borst.

• Noteer in het zorgdossier of er slikproblemen zijn → eventueel overschakelen op een oplosbare of vloeibare vorm.

• Raadpleeg de apotheker bij twijfel over toedieningsvormen.

Mag ik ASA ook met melk of sap innemen?
→ Nee, alleen met water. Melk en sap kunnen de opname beïnvloeden.

Is er ook een enteric-coated variant (maagsapresistent)?
→ Ja, maar ook die moet met voldoende water ingenomen worden. Oplossen blijft de veiligste optie.

Wat als ik ASA vergeet in te nemen?
→ Neem het alsnog zodra je eraan denkt, tenzij het bijna tijd is voor de volgende dosis. Sla nooit dubbel.

Acetylsalicylzuur is een effectief en veelgebruikt antistollingsmiddel. Maar de juiste manier van innemen is cruciaal om ernstige complicaties te voorkomen. Altijd oplossen in een half glas water, goed doorroeren en nuchter of ruim vóór de maaltijd innemen.

Zorgverleners spelen hierbij een sleutelrol: zij moeten patiënten actief instrueren en controleren. Want een kleine handeling, een tablet oplossen in water, kan het verschil maken tussen veilige therapie en ernstige slokdarmbeschadiging.

1. Merkus, F. W. H. M. (1981). Slokdarmbeschadiging door doxycycline en tetracycline. Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 125, 1802.

2. Puhakka, H. J. (1978). Drug-induced corrosive injury of the oesophagus. Journal of Laryngology and Otology, 42, 927–931.

3. Carlborg, B. (1976). Complications when drugs accidentally dissolve in the oesophagus and bronchi. Läkartidningen, 73, 4201–4204.

4. Stricker, B. H. Ch. (1982). Ernstige slokdarmbeschadiging door emepronium-bromide (Cetiprin). Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde, 126, 588.

5. Zuster-055. (2019). Acetylsalicylzuur. Geraadpleegd van https://zuster055.nl/