Hartpatiënten en warmte: risico’s, gevaren en praktische tips

De zomer kan heerlijk zijn: lange dagen, zonnige terrassen en tropische temperaturen. Maar voor hartpatiënten vormt warmte vaak een flinke uitdaging. Waar gezonde harten de extra belasting van warm weer prima aankunnen, lopen mensen met hartfalen of andere hartaandoeningen een groter risico op klachten en zelfs levensgevaarlijke complicaties.

In deze blog bespreken we:

• hoe het hart reageert op warmte,

• waarom hartpatiënten extra kwetsbaar zijn,

• de rol van medicatie, vocht en voeding,

• wat het Nationaal Hitteplan inhoudt,

• en vooral: welke maatregelen hartpatiënten en hun omgeving kunnen nemen.

Het hart is een spier ter grootte van een vuist die onafgebroken bloed rondpompt door het lichaam. Gemiddeld gaat het om 4 tot 5 liter bloed per minuut, rijk aan zuurstof en voedingsstoffen.

Bij inspanning, emoties of warmte moet het hart harder werken. Dat lukt meestal goed bij gezonde mensen, maar bij hartfalen, hartritmestoornissen of na een hartinfarct is de reserve van het hart beperkt. Dan kunnen klachten sneller optreden.

Ons lichaam houdt de temperatuur normaal tussen de 36,5 en 37,5 °C. Bij warmte probeert het af te koelen door:

• zweten → vocht verdampt en koelt de huid,

• bloedvaten verwijden → meer bloed stroomt naar de huid om warmte af te voeren.

Dit vraagt extra inspanning van het hart. Het moet sneller pompen, terwijl de vaten wijder staan en er door zweten ook nog minder vocht in de bloedbaan aanwezig is.

Bij gezonde mensen leidt dit hooguit tot vermoeidheid of lichte duizeligheid.

Bij hartpatiënten kan dit leiden tot:

• kortademigheid,

• dikke enkels (oedeem),

• vermoeidheid,

• verhoogd risico op hartritmestoornissen,

• in ernstige gevallen: decompensatio cordis (plots verergerend hartfalen).

• Mensen met hartfalen
  Hun hart kan minder goed pompen. Warmte legt extra druk op de pompfunctie → sneller klachten.

• Mensen met hartritmestoornissen
  Warmte en uitdroging kunnen ritmestoornissen uitlokken of verergeren.

• Na een hartinfarct of met vernauwde kransslagaderen
  Door verwijding van de vaten daalt de bloeddruk sneller → risico op duizeligheid of flauwvallen.

• Ouderen met hart- en vaatziekten
  Ouderen hebben vaak een verminderd dorstgevoel en slikken meerdere medicijnen die het risico vergroten.

In Nederland wordt bij aanhoudende hitte het Nationaal Hitteplan geactiveerd. Dit plan is bedoeld om kwetsbare groepen – waaronder hartpatiënten – te beschermen. Het treedt vaak in werking bij 4 dagen >27 °C of meer dan 1 dag >30 °C.

Adviezen zijn o.a.:

• voldoende drinken,

• lichamelijke inspanning beperken,

• woning koel houden,

• alert zijn op signalen van uitdroging of benauwdheid.

Veel hartpatiënten gebruiken medicijnen die bij hitte een ander effect hebben.

lastabletten (diuretica)

• Verhogen het vochtverlies.
• Bij hitte: extra risico op uitdroging, lage bloeddruk of elektrolytenstoornissen.

Bètablokkers

• Remmen het hart in het sneller kloppen.
• Daardoor kan het lichaam minder goed reageren op warmte.

ACE-remmers en ARB’s

• Kunnen de bloeddruk extra verlagen in combinatie met uitdroging.

Digoxine

• Werkt sterker bij vocht- en zouttekort → vergroot risico op vergiftiging.

Daarom is het bij hitte cruciaal dat hartpatiënten hun medicatiegebruik afstemmen met hun arts of cardioloog. Soms moet de dosering tijdelijk worden aangepast.

Veel hartpatiënten hebben een vochtbeperking van bijvoorbeeld 1,5 liter per dag. Dit helpt tegen vochtophoping in de longen en enkels, maar maakt hitte extra lastig:

• Te veel drinken → risico op vocht achter de longen.

• Te weinig drinken → risico op uitdroging.

• Spreid vochtinname over de dag.

• Kies ook voor kleine slokjes of sabbelen op ijsblokjes.

• Overleg met arts of diëtist over aanpassing van de vochtbeperking bij hitte.

Wees alert op deze symptomen:

• plotselinge gewichtstoename (meer dan 2 kg in 2 dagen),

• kortademigheid,

• dikke enkels of benen,

• duizeligheid, flauwvallen,

• hartkloppingen,

• extreme vermoeidheid.

Bij verergering: altijd contact opnemen met huisarts of bij spoed 112 bellen.

Drink verstandig

• Houd je vochtbeperking aan, tenzij arts anders adviseert.
• Gebruik hulpmiddelen zoals ijsblokjes of stukjes fruit met veel vocht (watermeloen).

Koel de woning

• Sluit gordijnen en ramen overdag, ventileer ’s nachts.
• Gebruik zonwering of ventilator.

Pas kleding aan

• Draag luchtige katoenen kleding.
• Vermijd synthetische stoffen.

Blijf binnen tijdens de heetste uren (12:00–17:00 uur)

Let op medicatie

• Raadpleeg huisarts of apotheker bij twijfel.
• Bewaar medicatie koel en volgens voorschrift.

Let op voeding

• Vermijd te zout eten, dit kan vocht vasthouden.
• Gebruik kleine, lichte maaltijden.

Wees alert op uitdroging

• Symptomen: droge mond, weinig plassen, donkere urine, duizeligheid.

Familie, mantelzorgers en zorgverleners spelen een belangrijke rol.

• Controleer dagelijks hoe het gaat.

• Let op vochtinname en gewicht.

• Vraag door bij klachten als benauwdheid of vermoeidheid.

• Zorg dat er altijd hulp oproepbaar is.

De 78-jarige meneer De Vries heeft hartfalen en woont alleen. Tijdens een hittegolf voelde hij zich zwak en dronk hij extra veel, terwijl hij eigenlijk een vochtbeperking van 1,5 liter had. Gevolg: vocht achter de longen, waardoor hij acuut moest worden opgenomen.

Na overleg met zijn cardioloog kreeg hij het advies om bij hitte zijn vochtbeperking iets te verruimen, maar dit goed te spreiden over de dag. Ook kreeg hij ondersteuning van zijn dochter bij het dagelijks wegen en het bijhouden van zijn vochtbalans. Sindsdien verloopt de zomer veel veiliger.

Met het oog op klimaatverandering worden hittegolven in Nederland waarschijnlijk vaker en intenser. Voor hartpatiënten betekent dit dat structurele voorlichting en preventie steeds belangrijker worden. Denk aan:

• meer aandacht in zorgplannen,

• standaardvoorlichting vanuit huisartsen en cardiologen,

• gebruik van apps of meetapparatuur om vochtbalans en gewicht bij te houden.

Warmte vormt een serieuze bedreiging voor hartpatiënten. Waar een gezond hart zich prima kan aanpassen, raakt een hart met beperkte pompfunctie of ritmeproblemen sneller uit balans. De combinatie van vochtverlies, verwijding van bloedvaten en medicatie maakt de kans op klachten groot.

Met het Nationaal Hitteplan, de juiste voorzorgsmaatregelen en goede afstemming met zorgverleners kunnen hartpatiënten echter veilig(er) de zomer doorkomen.

Belangrijkste boodschap: wees alert, zoek balans tussen vochtbeperking en uitdroging, en overleg altijd bij twijfel met de arts.

1. Hartstichting. (z.d.). Hartfalen en warmte. Geraadpleegd van https://www.hartstichting.nl

2. Hartpatiënten Nederland. (z.d.). Tips bij hittegolven. Geraadpleegd van https://www.hartpatienten.nl

3. RIVM. (z.d.). Nationaal Hitteplan. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. https://www.rivm.nl

4. Nederlandse Vereniging voor Cardiologie (NVVC). (2020). Adviezen bij warmte voor hartpatiënten. Utrecht: NVVC.

5. Zuster-055. (2019). Hartpatiënt en warmte. Geraadpleegd van https://zuster055.nl/