Soorten medicatie vie de slijmvliezen • Zuster-055

E-learning

Soorten medicatie vie de slijmvliezen

In het vorige hoofdstuk heb je geleerd wat slijmvliezen zijn en waarom ze zo belangrijk zijn bij medicatietoediening. Je weet nu dat slijmvliezen medicijnen snel in het bloed kunnen opnemen en dat dit vaak voordelen geeft, bijvoorbeeld bij slikproblemen of wanneer een medicijn snel moet werken.

In dit hoofdstuk gaan we verder. We kijken welke soorten medicijnen via de slijmvliezen kunnen worden toegediend, hoe dit in de praktijk gebeurt en wat daarbij de voordelen en nadelen zijn. Je zult merken dat dit in de zorg heel vaak voorkomt. Van een simpele neusspray tot een zetpil of zelfs een spray onder de tong bij een hartinfarct.

1. Medicatie via het mondslijmvlies

De mond is een van de bekendste plekken waar medicijnen via het slijmvlies worden toegediend. Het slijmvlies van de mondholte en onder de tong is heel dun en doorbloed. Hierdoor kan een medicijn razendsnel in de bloedbaan komen.

Voorbeelden:

  • Zuigtabletten: bijvoorbeeld bij keelpijn of een schimmelinfectie in de mond.

  • Smelttabletten: deze lossen op in de mond en worden via het slijmvlies opgenomen.

  • Sprays onder de tong (sublinguaal): bijvoorbeeld nitroglycerine bij angina pectoris. Binnen enkele minuten voelt de patiënt verlichting.

  • Drankjes of druppels die langzaam door de mond verspreid worden.

Praktijksituatie:

Een oudere man met hartproblemen krijgt vaak pijn op de borst bij inspanning. Zijn arts heeft hem een spray voorgeschreven die hij onder de tong moet gebruiken. Binnen 2 minuten na gebruik voelt hij de pijn afnemen. Dit is een typisch voorbeeld van hoe krachtig en snel het mondslijmvlies medicijnen kan opnemen.

Voordelen:

  • Snelle werking.

  • Handig bij slikproblemen.

  • Omzeilt de lever (geen first-pass effect).

Nadelen:

  • Soms last van een vieze smaak.

  • Kans op irritatie van het slijmvlies.

  • Niet geschikt voor alle medicijnen.

2. Medicatie via het neusslijmvlies

De neus heeft een groot oppervlak met slijmvlies en veel bloedvaatjes. Daarom is de neus ook geschikt om medicijnen toe te dienen.

Voorbeelden:

  • Neussprays bij hooikoorts of verkoudheid. Deze werken vooral plaatselijk, doordat ze de zwelling in het slijmvlies verminderen.

  • Medicatie bij migraine (bijvoorbeeld sumatriptan in neusspray). Deze wordt snel in het bloed opgenomen en werkt daardoor sneller dan een tablet.

  • Hormonale medicatie (bijvoorbeeld bij bepaalde ziekten van de hypofyse).

Praktijksituatie:

Een jonge vrouw heeft vaak last van migraine. Tabletten helpen haar niet goed, omdat ze bij een aanval vaak moet overgeven. Haar arts schrijft een neusspray voor. Het medicijn wordt via het neusslijmvlies opgenomen, en ze voelt binnen 15 minuten dat de aanval minder heftig wordt.

Voordelen:

  • Snelle opname in het bloed.

  • Handig als slikken niet lukt (bijvoorbeeld bij misselijkheid).

  • Werkt ook plaatselijk bij neusklachten.

Nadelen:

  • Kan branderig aanvoelen.

  • Kans op beschadiging van het neusslijmvlies bij langdurig gebruik.

  • Niet alle medicijnen zijn geschikt in sprayvorm.

3. Medicatie via het oogslijmvlies

Het oog wordt beschermd door het bindvlies (conjunctiva). Via dit slijmvlies kunnen medicijnen direct op het oog werken of soms zelfs een beetje in het bloed komen.

Voorbeelden:

  • Oogdruppels tegen infecties of glaucoom (verhoogde oogdruk).

  • Oogzalven tegen irritatie of uitdroging.

Praktijksituatie:

Een oudere vrouw heeft glaucoom. Zij gebruikt dagelijks oogdruppels die de oogdruk verlagen. Door het medicijn direct in het oog te druppelen, komt het precies op de plek waar het nodig is.

Voordelen:

  • Werkt direct op de plek van het probleem.

  • Dosering kan laag blijven.

Nadelen:

  • Toedienen kan lastig zijn voor cliënten (oog dichtknijpen, verkeerd druppelen).

  • Soms bijwerkingen zoals prikkend gevoel of wazig zien.

4. Medicatie via het rectum (zetpillen)

Het rectum (endeldarm) is een veelgebruikte plek voor medicatie. Het slijmvlies hier neemt medicijnen goed op.

Voorbeelden:

  • Zetpillen met paracetamol bij kinderen met koorts.

  • Zetpillen tegen misselijkheid of braken.

  • Zetpillen met laxeermiddelen bij obstipatie.

Praktijksituatie:

Een kind heeft hoge koorts, maar weigert een drankje of tablet. De ouders geven een paracetamolzetpil. Binnen een half uur daalt de koorts.

Voordelen:

  • Handig bij misselijkheid, braken of slikproblemen.

  • Snelle werking.

  • Omzeilt maag en lever gedeeltelijk.

Nadelen:

  • Sommige mensen vinden het onprettig of gênant.

  • Kan irritatie of diarree veroorzaken.

5. Medicatie via het vaginale slijmvlies

Het slijmvlies in de vagina is dun en doorbloed. Medicatie kan hierdoor plaatselijk werken, maar ook in het bloed komen.

Voorbeelden:

  • Zetpillen en crèmes tegen schimmelinfecties.

  • Hormoonpreparaten (bijvoorbeeld bij overgangsklachten).

Praktijksituatie:

Een vrouw heeft veel last van jeuk en branderigheid door een vaginale schimmelinfectie. De arts schrijft een zetpil en een crème voor. Na een paar dagen zijn de klachten verdwenen.

Voordelen:

  • Werkt direct op de plaats van de klacht.

  • Lage dosis vaak voldoende.

Nadelen:

  • Soms irritatie of afscheiding.

  • Sommige vrouwen ervaren schaamte bij gebruik.

6. Medicatie via de luchtwegen (inhalatie)

De longen zijn een hele bijzondere plek om medicijnen toe te dienen. Het longslijmvlies heeft een enorm oppervlak en is heel goed doorbloed.

Voorbeelden:

  • Astma-inhalatoren (luchtwegverwijders of ontstekingsremmers).

  • Medicatie tegen COPD.

  • Verdoving of narcose via inhalatie (in ziekenhuizen).

Praktijksituatie:

Een jongen van 12 met astma gebruikt dagelijks een inhalator. Door het medicijn direct in te ademen, werken de luchtwegen beter en kan hij gewoon sporten.

Voordelen:

  • Werkt direct in de longen.

  • Snelle werking.

  • Vaak een lagere dosis nodig.

Nadelen:

  • Vereist een goede inhalatietechniek (kan lastig zijn voor kinderen of ouderen).

  • Soms irritatie van keel of hoesten.

7. Medicatie via de huid-slijmvliesovergang

Er zijn ook plekken waar huid en slijmvlies in elkaar overgaan, zoals de lippen of anus. Hier kan ook medicatie werken, bijvoorbeeld in de vorm van zalfjes of crèmes.

Samenvatting van dit hoofdstuk

Medicatie via slijmvliezen kan op veel manieren plaatsvinden: via de mond, neus, ogen, longen, endeldarm of vagina. Elk gebied heeft zijn eigen voordelen en nadelen. Het grote voordeel is vaak de snelle opname en het gemak voor de patiënt. Nadelen zijn bijvoorbeeld irritatie of het feit dat niet iedereen deze toedieningsvorm prettig vindt.

Voor jou als zorgprofessional is het belangrijk dat je weet:

  • Welke medicijnen op welke plek worden toegediend.

  • Hoe je dit veilig en hygiënisch doet.

  • Welke klachten of bijwerkingen je moet signaleren.

Referenties (APA)

  • Boom Beroepsonderwijs. (2021). Anatomie en fysiologie voor de zorg. Boom uitgevers.

  • ThiemeMeulenhoff. (2020). Farmacologie en toedieningsvormen in de zorg. ThiemeMeulenhoff.

  • Noordhoff. (2019). Medicatie en verpleegkundige zorg: basisboek voor mbo en hbo. Noordhoff Uitgevers.

  • Van der Putten, A., & Verhoef, J. (2021). Farmacologie voor verpleegkundigen. Bohn Stafleu van Loghum.