Mag je een spuit in de koelkast bewaren?

We horen het regelmatig tijdens onze lessen:

Een cliënt heeft sondevoeding via een PEG-sonde. In de la van de koelkast liggen twee spuiten: afgespoeld, gedroogd en klaar voor gebruik. Volgens de collega die gisteren dienst had, kunnen ze “gemakkelijk drie dagen mee”.

“Dat scheelt kosten.”
“Dat is beter voor het milieu.”
“Zonde om ze weg te gooien als ze nog prima zijn.”

En heel eerlijk: als je alleen naar de euro’s of het plastic kijkt, klinkt het logisch.
Waarom zou je een nieuwe spuit pakken als de oude er nog netjes uitziet?

Omdat we dit onderwerp opvallend vaak hoorden terugkomen tijdens trainingen, supervisies en kwaliteitsrondes, besloten we het uit te zoeken.

We doken in richtlijnen, namen contact op met leveranciers, checkten infectiepreventieadvies, bekeken protocollen en meer. Wat blijkt?

1. Spuiten schoonmaken en bewaren – zeker in de koelkast – is géén veilige werkwijze.
2. Het advies is: maximaal 24 uur gebruiken, daarna vervangen.

Deze blog legt uit:

• waarom dat zo is

• wat de risico’s zijn

• hoe micro-organismen zich gedragen in materiaal en vocht

• wat fabrikanten hierover zeggen

• hoe richtlijnen dit ondersteunen

• én hoe je verantwoord omgaat met kosten en milieu

Veel leesplezier!

We hebben het in deze blog over kunststof spuiten zonder naald, die worden gebruikt voor:

• sondevoeding toedienen

• medicatie toedienen via sondes / katheters

• spoelen met water of zoutoplossing

• irrigatie (bijvoorbeeld stomazorg of wondzorg)

• Klaarmaken van medicatie (per injectie)

Dus niet over injectiespuiten of naaldsystemen.

Waarom doen mensen dat?
Omdat het lijkt alsof het werkt, en omdat er geen directe schade zichtbaar is. Maar dat maakt het nog niet veilig.

Spuiten worden gemaakt van polypropyleen of polyethyleen. Ze zijn ontworpen voor eenmalig gebruik.

Waarom? Omdat het materiaal:

• niet steriel blijft na openen

• micro-poriën bevat waar vocht en bacteriën in kunnen trekken

• nooit 100% schoon wordt door spoelen

• snel microscheurtjes krijgt bij gebruik, waardoor meer micro-organismen kunnen hechten

Zelfs als je alleen water door de spuit laat lopen, gebeurt er al iets belangrijks:

Water + plastic + tijd = een perfecte omgeving voor bacteriegroei

Je ziet het niet, je ruikt het niet, maar de microbiologische belasting stijgt snel.

Een veelgehoord argument:

“Als het in de koelkast ligt, blijven bacteriën toch weg?”

Nee.

Toelichting:

• gekoelde omstandigheden remmen groei soms, maar ze doden bacteriën niet. En sommige bacteriën groeien juist goed bij lage temperatuur

Voorbeelden zijn:

• Pseudomonas

• Listeria

• waterminnende bacteriën uit kraanwater

Een koelkast is bovendien geen steriele omgeving:

• condens

• handelingen met rauw voedsel

• deur die open/dicht gaat

• kruisbesmetting via handen

Een spuit met restvocht biedt ideale omstandigheden:

🌡️ koud
💧 vocht
➡️ biofilmvorming

Een biofilm is een slijmlaagje van bacteriën dat zich hecht aan plastic en nauwelijks te verwijderen is met simpel spoelen.

De koelkast voorkomt dit niet.
Sterker nog: je verplaatst het risico van kamer naar koelkast, maar het probleem blijft.

Veel zorgverleners spoelen spuiten na gebruik door met water:

• warm water

• kraanwater

• fysiologisch zout

• steriel water uit een ampul

Het voelt schoon.
Maar in werkelijkheid:

• achterblijvend vocht

• microdruppels in de tules

• microscheurtjes in het plastic

• biofilmvorming

Het water dat je gebruikt is niet steriel.
Zelfs als je steriel spoelt:

na openen is het niet meer steriel

En kraanwater kan micro-organismen bevatten zoals:

• Pseudomonas aeruginosa

• Legionella

• andere waterbacteriën

Na 24 uur gebruik stapelen bacteriën zich op, vooral in:

• groeven van de plunjer

• de tip

• de cilinderwand

Je kunt dat niet wegspoelen.
Niet met water, niet met alcohol, niet met zeep.

Leveranciers van spuiten vermelden altijd:

Single use only

Waarom?

Omdat:

• er geen garanties zijn op steriele status na gebruik

• hergebruik nooit is getest

• materiaal en werking veranderen

Maar in de praktijk? Vooral voor sondevoeding en spoelen wordt vaak tóch hergebruikt.

Daarom geven veel instellingen een compromis:

maximaal 24 uur gebruiken, daarna vervangen

Dit is géén vrije keuze.
Dit is gebaseerd op:

• infectiepreventienormen

• richtlijnen ziekenhuisinfecties

• ervaringen van intensivisten

• protocollen van VILANS, ziekenhuizen, thuiszorgorganisaties

De 24-uursregel is daarmee een veiligheidsgrens, geen willekeur.

Infecties

Herbruikte spuiten kunnen bijdragen aan infecties:

• aspiratiepneumonie

• maag-darmklachten

• wondinfecties

• urineweginfecties bij katheters

• sepsis bij kwetsbare cliënten

Micro-organismen kunnen vanuit de spuit terechtkomen in:

• sonde

• katheter

• maag

• darm

• blaas

• slokdarm

Voor gezonde mensen vaak geen probleem.
Maar cliënten met:

• verminderde weerstand

• oncologie

• COPD

• kwetsbare ouderen

• neurologische aandoeningen

• PEG of jejunumsonde

zijn extra gevoelig.

Biofilmvorming

Een biofilm ontstaat binnen uren, niet dagen.

Eenmaal gevormd is een biofilm:

• beschermend

• resistent tegen spoelen

• resistent tegen alcohol

• resistent tegen ontsmetting

Micro-organismen verstoppen zich erin en vermenigvuldigen.

Vooral bij natte systemen (sondes, spoelen, klam materiaal) is biofilm een groot risico.

Verstopping en defecten

Een spuit die meerdere keren wordt gebruikt:

• slijt

• krijgt microscheurtjes

• plunjer loopt zwaarder

• kan plots losschieten

Verstopte sondes en katheters kunnen leiden tot:

• ziekenhuisopname

• vervanging van materiaal

• risico op aspiratie

Medicatieveiligheid

Voor medicatiespuiten geldt:

• resten van medicatie blijven achter

• interactie bij volgende gift mogelijk

• risico op doseringsfout

Dit is een veelgehoord argument:

“Het is zonde van het geld om ze weg te gooien”

Begrijpelijk.

Een spuit van 50 ml kost ongeveer:

• € 0,50 – € 2,00

Bij dagelijks gebruik per cliënt loopt dat op.

Maar tegenover die kosten staat:

• ziekenhuisopnames door infectie
• vervanging van verstopte sondes
• behandelingen
• antibioticakuren
• extra zorgmomenten

Rekenvoorbeeld:

• 1 ziekenhuisopname door aspiratiepneumonie ≈ € 7.000 – € 12.000

• 365 nieuwe spuiten per jaar = € 365 – € 700

Het financiële argument kantelt dan snel.

Plastic weggooien voelt verkeerd.
Zeker in de zorg, waar veel eenmalige materialen worden gebruikt.

Maar:

• het milieu-effect van verbranding van enkele spuiten is zeer klein

• de CO₂-impact van ziekenhuisopnames, medicatie, vervoer, extra zorg is veel groter

Infinitesimale plasticbesparing versus:

🌍 energiegebruik van ziekenhuis
🌍 transport
🌍 medicatieproductie
🌍 verbruik van sonde-materialen

Daarmee is het milieuperspectief genuanceerd:

• Veiligheid gaat vóór
• Milieu winnen we op andere plekken

Het advies dat uit onderzoek en praktijk komt:

Gebruik per cliënt een eigen spuit

Geen uitwisseling tussen cliënten.

Gebruik maximaal 24 uur

• noteer datum en tijd
• vervang dagelijks

Bewaar droog, bij kamertemperatuur

Geen koelkast.

Waarom?

• droging remt bacteriegroei
• condens in de koelkast stimuleert groei

Spoel niet door met kraanwater

Als er gespoeld moet worden:

• met steriel water uit ampul
• en direct drogen

Maar: spoelen maakt het niet steriel
Het verlengt geen houdbaarheid.

Sondevoedingsspuiten zijn altijd dagmateriaal

Veel instellingen gebruiken zelfs:

• per gift een nieuwe spuit

Dit is het veiligst.

1. Richtlijn Infectiepreventie in de langdurige zorg. (2021). Nederlandse Vereniging voor Medische Microbiologie (NVMM).
   Geraadpleegd op 10 december 2025, van https://www.nvmm.nl
2. VILANS. (2023). Kennisbundel sondevoeding en toedieningsmaterialen.
   Geraadpleegd op 10 december 2025, van https://www.vilans.nl
3. Richtlijn Enterale Voeding. (2020). Voedingscentrum Nederland.
   Geraadpleegd op 10 december 2025, van https://www.voedingscentrum.nl
4. European Society for Clinical Nutrition and Metabolism. (2019). Guidelines on Enteral Nutrition. Clinical Nutrition, 38(1), 1-17. https://doi.org/10.1016/j.clnu.2019.09.014
5. Centers for Disease Control and Prevention. (2022). Guideline for Disinfection and Sterilization in Healthcare Facilities. CDC.
   Geraadpleegd op 10 december 2025, van https://www.cdc.gov
6. Health Protection Scotland. (2018). Enteral Feeding Device Management and Infection Prevention. NHS Scotland.
   Geraadpleegd op 10 december 2025, van https://www.hps.scot.nhs.uk
7. World Health Organization. (2016). Global guidelines on infection prevention and control. WHO.
   Geraadpleegd op 10 december 2025, van https://www.who.int