Regels rondom het uitzetten van medicatie

Het uitzetten van medicatie is een belangrijke taak in de zorg. Het betekent dat je medicijnen klaarzet voor een dag of een hele week. Dit lijkt misschien simpel, maar er kan veel misgaan. Daarom zijn er duidelijke regels en werk je altijd rustig en zorgvuldig.

In deze blog lees je:

• Wat uitzetten van medicatie precies betekent

• Welke wetten en regels gelden

• Wie welke taken en verantwoordelijkheden heeft

• Hoe je veilig medicatie klaarzet

• Wat veelgemaakte fouten zijn en hoe je die voorkomt.

Veel leesplezier!

Uitzetten betekent dat je medicijnen uit de originele verpakking haalt en klaarzet in een ander systeem. Dat kan zijn:

• Een weekdoos

• Een GDS-systeem zoals een baxterrol

• Een medicijndispenser

Je zet medicatie klaar zodat het later veilig kan worden ingenomen of toegediend door:

• de cliënt zelf,

• een mantelzorger,

• of een zorgverlener.

Het doel van uitzetten is dat het overzichtelijk en duidelijk is welke medicijnen op welk moment gebruikt moeten worden.

Het uitzetten van medicatie valt onder de Wet BIG. Dat betekent:

• Je mag het alleen doen als je bevoegd bent (je mag het doen volgens je functie).

• Je moet bekwaam zijn (je kunt het veilig uitvoeren).

• Je werkt altijd met een actuele toedienlijst van de apotheek.

De toedienlijst is de basis. Hierop staat:

• welk medicijn iemand gebruikt,

• in welke dosering,

• hoe vaak,

• en op welk tijdstip.

Sommige medicijnen zijn risicovol, bijvoorbeeld:

• bloedverdunners,

• insuline,

• morfine-achtigen,

• chemotabletten.

Bij dit soort medicatie is dubbele controle verplicht. Dat betekent dat twee zorgverleners samen controleren of alles klopt, voordat de medicatie wordt klaargezet of gegeven.

Vilans en het Instituut Verantwoord Medicijngebruik (IVM) maken landelijke richtlijnen voor medicatieveiligheid. Deze staan o.a. in Mijn Vilans Protocollen.

Belangrijke regels zijn:

• Gebruik altijd de meest recente toedienlijst.

• Haal medicijnen pas vlak voor het uitzetten uit de originele verpakking.

• Werk rustig en zonder afleiding.

• Controleer altijd: juiste cliënt – juiste medicijn – juiste dosering – juiste tijd – juiste toedieningsvorm.

Vilans, RIVM en het IVM maken ook hulpmiddelen zoals checklists, instructiekaarten en scholingen. Deze helpen teams om medicatieprocessen veilig te organiseren.

Je hebt verschillende manieren om medicatie uit te zetten. Het hangt af van het type medicijnen, de cliënt, en de afspraken binnen de zorgorganisatie.

Baxterrol (GDS)

Bij een baxterrol zet de apotheek de medicatie klaar in zakjes per tijdstip.
De zorgverlener:

• controleert of de zakjes kloppen,
• let op beschadigingen,
• checkt of alles op de juiste manier wordt bewaard.

Je hoeft dus geen tabletten zelf uit te zetten, maar wél alles te controleren.

Weekdoos of dagdoos

Hierbij zet de zorgverlener zelf de medicatie klaar.
Dit gebeurt bijvoorbeeld:

• bij losse medicijnen zoals bloedverdunners,
• bij tijdelijke medicatie,
• wanneer geen GDS wordt gebruikt.

Hier is extra voorzichtigheid nodig. Vaak is dubbele controle verplicht, vooral bij risicovolle medicatie.

Medicijndispenser

Een dispenser is een apparaat dat de medicatie op het juiste moment automatisch geeft.
De apotheek of zorgorganisatie:

• vult de dispenser,
• maakt een planning,
• en controleert het apparaat.

Zorgverleners moeten weten hoe de dispenser werkt en wat ze moeten doen bij storing.

Volg altijd een vast stappenplan. Zo voorkom je fouten.

Stap 1: werk met een actuele toedienlijst

Controleer of de lijst van de apotheek klopt.
Let op wijzigingen, nieuwe medicijnen of gestopte medicatie.

Stap 2: controleer elk medicijn nauwkeurig

Kijk naar:

• naam van het medicijn,
• sterkte (bijv. 5 mg),
• uiterlijk (kleur, vorm),
• dosering en tijdstip.

Stap 3: zet de medicatie rustig klaar

Werk per bakje, per moment van de dag.
Laat je niet afleiden: telefoon uit, geen gesprekken tussendoor.

Stap 4: dubbele controle bij risicovolle medicatie

Twee mensen controleren samen:

• juiste cliënt
• juiste medicatie
• juiste dosering
• juiste tijd

Dit voorkomt ernstige fouten.

Stap 5: paraferen

Na het uitzetten zet je je paraaf op de toedienlijst.
Zo is duidelijk wie het heeft gedaan en wanneer.

Stap 6: veilig bewaren

Bewaar klaargezette medicatie:

• op een droge plek,
• op de juiste temperatuur,
• buiten bereik van kinderen en onbevoegden.

Stap 7: houdbaarheidsdatum controleren

Let vooral op:

• druppels,
• zalven,
• open flacons,
• vloeibare medicatie.

Schrijf eventueel de openingsdatum op de verpakking.

De zorgprofessional

Als zorgverlener ben jij verantwoordelijk voor:

• veilig klaarzetten van medicatie,

• juiste registratie,

• herkennen van risico’s,

• werken met de actuele lijst,

• overleggen bij twijfel.

Ben je niet zeker?
Nooit gewoon doen. Altijd navragen.

De cliënt of mantelzorger

Sommige cliënten of mantelzorgers zetten zelf medicatie klaar, maar alleen als dit veilig kan. De zorgverlener beoordeelt dit vooraf.

Bij risicovolle medicatie blijft altijd een dubbele controle verplicht door professionals.

De apotheek

De apotheek levert:

• nieuwe toedienlijsten,

• baxterrollen,

• medicijndispensers,

• en medicatieoverzichten (AMO’s).

De zorgorganisatie zorgt dat deze wijzigingen goed worden doorgevoerd.

In de praktijk gaat het soms fout. Dit zijn de meest voorkomende problemen:

• Verouderde toedienlijst: Als de lijst niet klopt, kan er makkelijk een fout ontstaan. Zorg voor een vaste afspraak hoe wijzigingen worden doorgegeven.
• Verpakkingsverwarring: Losse tabletten lijken soms op elkaar. Gebruik daarom extra stickers of labels.
• Geen dubbele controle: Bij risicovolle medicatie is dit verplicht. Zorg dat iedereen dit weet en toepast.
• Onjuiste opslag: Medicatie die te warm of vochtig ligt, kan minder goed werken. Controleer regelmatig de koelkast of kast.
• Storing in de medicijndispenser: Zorg dat iedereen weet wat te doen bij een storing. Werk met een noodplan (fallback-procedure).

Het uitzetten van medicatie is een belangrijke en risicovolle taak.
Door te werken volgens duidelijke regels en protocollen kun je fouten voorkomen en veilige zorg geven.

Belangrijk is:

• altijd werken met een actuele toedienlijst,

• rustig en zorgvuldig uitzetten,

• dubbele controle bij risicovolle medicatie,

• goede scholing en begeleiding,

• duidelijke afspraken binnen het zorgteam.

Door veilig te werken én up-to-date te blijven, geef je cliënten de zorg die ze verdienen.

Om medicatie goed te kunnen uitzetten heb je kennis én oefening nodig.
Daarom is het belangrijk dat je regelmatig wordt geschoold in:

• medicatieveiligheid,

• protocollen,

• het herkennen van risico’s,

• werken met GDS en digitale systemen,

• dubbele controle,

• en rapporteren/toedienen.

Zuster-055 biedt hiervoor praktijkgerichte trainingen aan voor niveau 2, 3 en 4.

Maak jezelf bekwaam door naar één van onze fysieke cursussen te komen óf één van onze leerzame e-learnings te maken!

Instituut Verantwoord Medicijngebruik. (z.d.). Zicht op medicatie: Handreikingen en instrumenten voor medicatieveiligheid. Geraadpleegd op 24 juni 2025, van https://www.medicijngebruik.nl

KNMP. (2021). Handreiking Geneesmiddelendistributiesystemen (GDS). Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie. Geraadpleegd van https://www.knmp.nl

Rijksoverheid. (2020). Wet op de beroepen in de individuele gezondheidszorg (Wet BIG). Geraadpleegd op 24 juni 2025, van https://wetten.overheid.nl

V&VN. (2013). Richtlijn Toedienen van medicatie. Verpleegkundigen & Verzorgenden Nederland. Geraadpleegd van https://www.venvn.nl

Vilans. (z.d.). Mijn Vilans Protocollen: Uitzetten van medicatie. Geraadpleegd op 24 juni 2025, van https://www.vilans.nl

Zorg voor Beter. (z.d.). Medicatieveiligheid: Uitzetten en toedienen van medicatie. Geraadpleegd op 24 juni 2025, van https://www.zorgvoorbeter.nl