Steunkousen en warm weer: waarom ze juist dan onmisbaar zijn

Zodra de temperatuur boven de 25 graden stijgt, wordt het gespreksonderwerp in de zorg vaak hetzelfde:

“Zuster, het is zo warm, mag ik de kousen vandaag niet gewoon een dagje uitlaten?”

Voor cliënten voelt het dragen van steunkousen bij hitte benauwend en oncomfortabel. Toch is dat dagje “vrij” geen goed idee.

Steunkousen, officieel Therapeutische Elastische Kousen (TEK) – zijn niet zomaar een hulpmiddel, maar een medische behandeling. Het weglaten kan direct leiden tot klachten en soms zelfs tot complicaties.

Steunkousen worden gebruikt om de doorbloeding in de benen of armen te verbeteren. Ze geven druk (compressie) op de bloedvaten, waardoor:

• vochtophoping (oedeem) vermindert,

• de bloedstroom richting het hart verbetert,

• het risico op trombose of andere complicaties kleiner wordt.

Ze worden voorgeschreven bij:

• chronisch veneuze insufficiëntie,

• lymfoedeem,

• na operaties aan de benen,

• na een trombose of embolie,

• bij spataderen of zware benen.

Steunkousen zijn er in vier compressieklassen:

1. Klasse I – lichte druk (preventief of bij lichte klachten)

2. Klasse II – matige druk (o.a. bij spataderen en lichte oedeem)

3. Klasse III – stevige druk (chronische oedeemproblemen)

4. Klasse IV – zeer stevige druk (ernstig lymfoedeem)

De arts bepaalt altijd welke klasse nodig is.

• Rondbrei: dunner, elastischer, zonder naad. Vaak standaardmaten.

• Vlakbrei: dikker, steviger, op maat gemaakt, mét naad. Geschikt voor ernstig oedeem of afwijkende vormen van ledematen.

Wanneer het warm is, reageert het lichaam door de bloedvaten te verwijden en meer vocht naar de huid te sturen. Hierdoor:

• ontstaat sneller oedeem (dikke enkels en benen),

• wordt het bloed trager afgevoerd,

• neemt de kans op trombose toe.

Bij gezonde mensen kan het lichaam dit meestal zelf compenseren. Bij mensen met veneuze of lymfatische problemen lukt dat niet: hun aderen en lymfevaten hebben extra steun nodig.

Daarom geldt: bij warm weer zijn steunkousen belangrijker dan ooit.

Veel cliënten denken dat “één dagje zonder kous” geen kwaad kan. Helaas is het tegendeel waar:

1. Toename van oedeem
   Binnen enkele uren kunnen enkels en benen dikker worden.

2. Risico dat de kous niet meer past
   Als het been te veel vocht vasthoudt, past de kous niet meer. Dan moet er opnieuw gezwachteld worden – een proces dat dagen tot weken kan duren.

3. Verhoogd risico op complicaties
   Door stilstaand bloed en vochtophoping neemt de kans op trombose en andere hart- en vaatklachten toe.

Kortom: een dagje zonder kousen kan leiden tot weken extra behandeling.

Het RIVM activeert bij hittegolven het Nationaal Hitteplan om kwetsbare groepen te beschermen. Hart- en vaatpatiënten, ouderen en mensen met oedeem vallen daar allemaal onder. Voor hen is het dragen van steunkousen juist essentieel om complicaties te voorkomen.

Gelukkig zijn er manieren om het draagcomfort te vergroten.

1. Goede huidverzorging

• Was benen en voeten dagelijks met lauw water.
• Smeer ’s avonds in met een neutrale crème of vaseline (niet vlak voor het aantrekken, dit maakt kousen glad).

2. Slimme dagindeling

• Trek de kousen ’s ochtends vroeg aan, wanneer benen nog slank zijn.
• Doe ze pas ’s avonds laat uit, zodat vochtophoping overdag beperkt blijft.

3. Verkoeling zoeken

• Houd woning koel met zonwering en ventilatie.
• Koel de benen onder de douche of met een natte handdoek.

4. Bewegen en houding

• Blijf in beweging, ook bij warmte. Dit stimuleert de doorbloeding.
• Zit je stil? Leg benen omhoog met een voetenbankje.

5. Voeding en drinken

• Beperk zoutinname (zout houdt vocht vast).
• Drink voldoende water: 1,5 tot 2 liter per dag, tenzij er een vochtbeperking geldt.
• Vocht afdrijvende producten zoals peterselie, bleekselderij of ananas kunnen ondersteunen.

6. Zwemmen en douchen

• Zwemmen mag zonder kousen (niet alle kousen verdragen chloor of zout water).
• Trek na het zwemmen direct de kousen weer aan.

7. Alternatieven bij extreme hitte

• Vraag de arts of er tijdelijk een lichtere compressieklasse gebruikt mag worden.
• Soms kan er een wissel zijn tussen vlakbrei en rondbrei voor comfort.

Mag ik de kousen ’s nachts uitlaten?
Ja, tenzij arts anders voorschrijft. Overdag zijn ze het belangrijkst.

Helpt het om steunkousen nat te maken voor verkoeling?
Ja, dit kan tijdelijk verkoelend werken. Gebruik dan wel schoon water en laat ze daarna goed drogen.

Wat als ik last heb van jeuk of huidirritatie?
Overleg met de kousenspecialist. Soms helpt een andere crème, een katoenvoering of een ander type kous.

Zijn er speciale zomersteunkousen?
Ja, er bestaan dunnere, luchtigere modellen (bijvoorbeeld met microvezel of katoenmix). Vraag hiernaar bij de leverancier.

Mevrouw Jansen (72) draagt al jaren steunkousen vanwege lymfoedeem. Tijdens een hittegolf besloot ze ze een dag uit te laten omdat ze “niet te harden waren”. Binnen enkele uren waren haar enkels zo dik dat de kousen niet meer pasten. Er moest opnieuw gezwachteld worden, wat zes weken duurde. Sindsdien zweert ze erbij: beter warm met kousen dan weer terug naar zwachtels.

Ook al zijn steunkousen in de zomer oncomfortabel, ze zijn onmisbaar voor de gezondheid van hart- en vaatpatiënten en mensen met oedeem. Warm weer vergroot de kans op vochtophoping, trombose en complicaties.

Juist bij hitte geldt dus: niet uitdoen, maar slim omgaan met dragen en verzorgen. Met de juiste tips en begeleiding kan de zomer veilig en dragelijk worden doorgemaakt.

1. Hartstichting. (2023). Oedeem en compressietherapie. https://www.hartstichting.nl

2. RIVM. (2023). Nationaal Hitteplan. Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu. https://www.rivm.nl

3. Huidzorg Balans. (z.d.). Steunkousen en huidverzorging. https://www.huidzorgbalans.nl

4. Abrahamse, C. A. (2011). Verpleegtechnische handelingen. Amersfoort: ThiemeMeulenhoff.

5. Zuster-055. (2019). Steunkousen en warm weer. https://zuster055.nl/

Bekijk dan onze volledige blogpagina over steunkousen!