Waarom het inbrengen van een neus-maagsonde alleen door bevoegde verpleegkundigen mag worden gedaan

Het inbrengen van een neus-maagsonde is een voorbehouden verpleegtechnische handeling die uitsluitend mag worden uitgevoerd door bevoegde en bekwame zorgverleners vanaf mbo-niveau 4 (verpleegkundige). Hoewel het technisch gezien een handeling lijkt die eenvoudig aan te leren is, kunnen de risico’s bij verkeerde uitvoering groot en zelfs levensbedreigend zijn.

Daarnaast vraagt deze handeling niet alleen technische vaardigheid, maar ook klinisch redeneren, kennis van anatomie, risico-inschatting en het kunnen herkennen van afwijkende signalen. Juist die combinatie maakt deze procedure geschikt voor mbo-verpleegkundigen en hoger, en ongeschikt voor niveau 2 of 3 om zelfstandig uit te voeren.

In deze blog lees je:
• Wat een neus-maagsonde is en wanneer je die gebruikt
• Wat er mis kan gaan bij het inbrengen
• Wie bevoegd en bekwaam is om dit te doen
• Wat Verzorgenden IG wél mogen
• Wat richtlijnen en wetgeving hierover zeggen

Een neus-maagsonde is een dun, flexibel slangetje dat via de neus, keel en slokdarm in de maag wordt gebracht. Via deze sonde kan iemand:

• Voeding of vocht toegediend krijgen
• Medicatie ontvangen
• Maaginhoud worden afgevoerd (bijvoorbeeld bij verstopping of vergiftiging)

Een Neus-maagsonde wordt gebruikt bij mensen die (tijdelijk) niet goed kunnen slikken, bij bewustzijnsproblemen, of bij medische aandoeningen waarbij de maag ontlast moet worden.

Uitgebreide uitleg

Neus-maagsondes bestaan in verschillende soorten en maten, afhankelijk van het doel:

• Dunne voedingssondes (CH 6–12) → gebruikt voor sondevoeding en medicatie

• Grotere sondes (CH 14–18) → gebruikt voor maagspoelen of ontlasten

• Neus-darmsondes (naar jejunum) → voor patiënten met vertraagde maaglediging

Verder verschillen sondes in materiaal, zoals polyurethaan of siliconen, en in lengte. Bij langdurig gebruik wordt vaak polyurethaan gekozen vanwege het comfort en de flexibiliteit.

Wanneer kies je voor een neus-maagsonde?

• Neurologische aandoeningen (CVA, ALS, Parkinson)

• Onvoldoende slikreflex

• Ondervoeding of risico daarop

• Intoxicaties → maaginhoud moet worden verwijderd

• Postoperatief bij maag- of darmproblematiek

• Onmachtige patiënten op de IC of SEH

Een Neus-maagsonde lijkt simpel, maar het traject dat de sonde aflegt is complex: van neus → keelholte → slokdarm → maag. Elke afwijking hiervan kan gevaarlijk zijn.

Hoewel het inbrengen vaak goed verloopt, zijn de risico’s aanzienlijk als de handeling niet correct wordt uitgevoerd. Juist dit maakt het een voorbehouden handeling.

1. Sonde in de longen (ernstig risico)

Als de sonde per ongeluk in de luchtpijp terechtkomt in plaats van in de slokdarm, kan voeding of medicatie in de longen komen. Dit leidt tot aspiratiepneumonie — een ernstige longontsteking die levensbedreigend kan zijn.

Bij kwetsbare ouderen, neurologische patiënten of mensen met bewustzijnsverlies kan dit zeer snel escaleren.

Signalen die kunnen wijzen op verkeerde ligging:

• Hevig hoesten

• Benauwdheid

• Cyanose (blauw worden)

• Onverwachte weerstand bij het inbrengen

• Geen luchtbelgeluid over de maag

Een bekwaam verpleegkundige herkent dit onmiddellijk en stopt de handeling.

2. Beschadiging van slijmvliezen

Bij het inbrengen kan het neusslijmvlies, de keel of de slokdarm beschadigd raken. Dit kan bloedingen veroorzaken, vooral bij mensen met:

• Bloedverdunners

• Stollingsproblemen

• Verzwakte slijmvliezen (bijv. ouderen, kanker, radiotherapie)

In ernstige gevallen kan een perforatie ontstaan, een medisch spoedgeval.

3. Verkeerde plaatsing in maag of darmen

Zelfs als de sonde niet in de luchtpijp belandt, kan zij:

• Terugkrullen in de keel

• Te hoog blijven zitten

• Te ver doordringen in het duodenum

• Niet goed in de maagfundus liggen

In al deze gevallen is de sonde ongeschikt voor voeding of medicatie, en kan ernstige schade ontstaan.

4. Extra risico’s bij risicogroepen

Bij onder andere:

• CVA-patiënten

• Mensen met Parkinson

• Dementie

• Verminderde slikreflex

• Verlaagd bewustzijn

… is extra kennis nodig om slikfunctie te beoordelen, complicaties te herkennen en veilig te handelen. Dit valt buiten de competenties van niveau 3-zorgverleners.

Het inbrengen van een neus-maagsonde valt onder de Wet BIG, artikel 36, en wordt gerekend tot de voorbehouden handelingen. Dat betekent:

• Alleen een zorgprofessional die bevoegd is, mag dit doen
• De uitvoerder moet daarnaast bekwaam zijn
• Delegatie is niet toegestaan (tenzij aan een andere verpleegkundige)

In de praktijk betekent dit:

Alleen verpleegkundigen op mbo-niveau 4 of hoger mogen zelfstandig een neus-maagsonde inbrengen.

Het SBB-kwalificatiedossier bevestigt dat:

• het veilig inbrengen van een Neus-maagsonde

• het controleren van de ligging

• het klinisch beoordelen van risico’s

onder de kerntaken van de verpleegkundige vallen.

Waarom niet niveau 2 of 3?

Omdat voor het inbrengen van een NG-sonde vereist is dat je:

• de anatomie van de bovenste luchtwegen goed begrijpt

• weet hoe je complicaties herkent

• klinische verantwoordelijkheid kunt dragen

• zelfstandig beslissingen kunt nemen bij afwijkingen

Dit overstijgt de verantwoordelijkheden van niveau 2 en 3.

Veel gestelde vraag:

“Mag een Verzorgende IG helemaal niets doen met een neus-maagsonde?”

Het antwoord is: jawel.

Een Verzorgende IG (niveau 3) mag wél:

✔ Toedienen van sondevoeding
✔ Toedienen van medicatie via een reeds correcte NG-sonde
✔ Ondersteunen bij dagelijkse zorg rondom de sonde
✔ Melden als er signalen zijn dat de sonde niet goed ligt

Maar alleen als:

• De sonde al geplaatst is door een verpleegkundige

• De juiste ligging is gecontroleerd

• De VIG’er bekwaam én bevoegd is volgens de organisatie

• Er duidelijke werkafspraken zijn

Het inbrengen blijft voorbehouden aan de verpleegkundige.  De verpleegkundige blijft eindverantwoordelijk voor de ligging.

Volgens het Vilans-protocol voor het inbrengen van een neus-maagsonde gelden de volgende principes:

• Alleen verpleegkundigen of artsen mogen een sonde inbrengen
• De ligging moet worden gecontroleerd door:

• Aspiraat

• pH-meting

• Röntgenfoto (zeker in ziekenhuizen)
  • Bij twijfel: niets toedienen
  • Bekwaamheid moet aantoonbaar zijn
  • De handeling moet worden uitgevoerd volgens de richtlijnen van SRI en VILANS

Waarom is plaatsingscontrole verplicht?

Omdat je nooit kunt zien of de sonde goed zit.
Nooit.
Niet aan het gedrag van de patiënt, niet aan de lengte buiten het lichaam, niet aan de kleur van de vloeistof.

Alleen een objectieve controle, zoals pH-meting of röntgen is betrouwbaar.

Het inbrengen van een neus-maagsonde is een risicovolle, voorbehouden handeling die alleen mag worden uitgevoerd door een bevoegde en bekwame verpleegkundige vanaf mbo-niveau 4.

De risico’s – zoals longontsteking, interne schade of foutieve toediening – maken het noodzakelijk dat deze handeling wordt uitgevoerd door iemand met voldoende kennis, ervaring en klinisch beoordelingsvermogen.

Verzorgenden IG mogen de sonde gebruiken (bijvoorbeeld voeding of medicatie toedienen), maar niet zelf inbrengen. Zo blijft de veiligheid van de cliënt én de kwaliteit van zorg gewaarborgd.

1. Vilans. (z.d.). Neus-maagsonde inbrengen. Geraadpleegd op 24 juni 2025, van https://www.vilans.nl
2. Zorg voor Beter. (z.d.). Voorbehouden en risicovolle handelingen. Geraadpleegd op 24 juni 2025, van https://www.zorgvoorbeter.nl
3. SBB. (2020). Kwalificatiedossier Verpleegkundige (mbo niveau 4). Stichting Beroepsonderwijs Bedrijfsleven. Geraadpleegd van https://www.s-bb.nl
4. Rijksoverheid. (1993). Wet op de Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (Wet BIG), artikel 36. Geraadpleegd van https://wetten.overheid.nl
5. Nursing.nl. (2022). Neus-maagsonde inbrengen: wanneer en door wie? Geraadpleegd van https://www.nursing.nl

Kom naar één van onze toffe cursussen en maak jezelf weer bekwaam!