In de zorg werk je vaak met handelingen die “gewoon” lijken. Je leert ze tijdens je opleiding en voert ze daarna uit in de praktijk. Toch is het belangrijk om af en toe stil te staan bij waarom je iets doet.

Een goed voorbeeld hiervan is de balloncontrole bij een verblijfskatheter.

Veel zorgverleners weten dat het soms nodig is om de balloninhoud te controleren. Maar:

• Waarom doe je dit eigenlijk?
• Wanneer is het nodig?
• En hoe doe je het veilig?

In deze blog leggen we dit stap voor stap uit, zodat het voor iedere zorgmedewerker duidelijk is. We gebruiken hierbij actuele richtlijnen van Vilans. Veel leesplezier!

Een verblijfskatheter is een slangetje dat via de plasbuis of via de buikwand (suprapubisch) in de blaas ligt. Via deze katheter kan urine continu worden afgevoerd naar een opvangzak.

Aan het uiteinde van de katheter zit een ballon. Deze ballon wordt gevuld met vloeistof (meestal steriel water). Hierdoor blijft de katheter op zijn plaats in de blaas.

De ballon zorgt ervoor dat:

• de katheter niet uit de blaas glijdt

• de katheter goed blijft zitten

Zonder ballon zou de katheter makkelijk naar buiten kunnen schuiven.

Balloncontrole betekent dat je controleert of er nog genoeg vloeistof in de ballon zit.

Dit doe je door:

• de vloeistof uit de ballon op te zuigen

• te meten hoeveel erin zit

• en deze (of nieuwe vloeistof) weer terug te spuiten

1. Voorkomen dat de katheter eruit valt

Bij een katheter van 100% siliconen kan de ballon langzaam leeglopen. Dit komt door een proces dat diffusie heet.

Dit betekent dat:

• vloeistof uit de ballon langzaam verdwijnt

• door de invloed van urine

Gevolg:

• de ballon wordt kleiner

• de katheter kan eruit glijden

2. Veiligheid van de cliënt

Als een katheter eruit valt, kan dit leiden tot:

• pijn

• opnieuw katheteriseren

• risico op infectie

• ongemak voor de cliënt

Door balloncontrole voorkom je dit.

3. Controle van de juiste vulling

Het is belangrijk dat:

• de ballon niet te leeg is

• maar ook niet te vol

Te weinig vloeistof:

• katheter kan eruit vallen

Te veel vloeistof:

• druk op de blaaswand

• pijn en beschadiging

Dit is een belangrijk punt:

Volgens Vilans:

• balloncontrole is niet altijd standaard nodig

Wat bepaalt of je moet controleren?

• Het type katheter

• De instructies van de fabrikant

• De situatie van de cliënt

Belangrijke regel

Controleer altijd de gebruiksinstructie van de katheter

Daarin staat:

• of balloncontrole nodig is

• hoe vaak dit moet gebeuren

Hieronder vind je een duidelijk stappenplan.

Stap 1: Voorbereiding

• Zorg voor een lege spuit

• Informeer de cliënt

• Werk hygiënisch

Stap 2: Houd de katheter goed vast

• Gebruik je niet-dominante hand

• Houd de katheter dicht bij het lichaam vast

• Tussen duim en wijsvinger

Waarom?

• Voorkomt dat de katheter verschuift

Stap 3: Spuit aansluiten

• Plaats de lege spuit op het ballonventiel

Belangrijk!

Oefen geen zuigkracht uit. Laat de spuit zichzelf vullen.

Waarom is dit belangrijk?

Als je wel zuigt:

• kan de ballon vervormen

• ontstaan er ribbels in de katheter

• kan weefsel beschadigen

Stap 4: Meet de hoeveelheid

• Kijk hoeveel vloeistof je hebt opgezogen

• Noteer dit

Stap 5: Vergelijk de hoeveelheid

Stel jezelf de vraag:

• Is dit evenveel als oorspronkelijk is ingespoten?

Twee mogelijke situaties

Situatie 1: Er zit minder vloeistof in de ballon

Dit betekent:

• de ballon is deels leeggelopen

Wat doe je?

• Verwijder de spuit met de opgezogen vloeistof

• Neem een nieuwe spuit met de juiste hoeveelheid vloeistof

• Sluit deze aan

• Spuit de voorgeschreven hoeveelheid langzaam in

Situatie 2: Er zit nog evenveel vloeistof in

Dit betekent:

• de ballon is nog goed gevuld

Wat doe je?

• Laat de spuit zitten

• Spuit dezelfde vloeistof rustig terug

Stap 6: Afronden

• Verwijder de spuit

• Trek de katheter iets terug tot je weerstand voelt. Dit betekent dat de ballon goed in de blaas ligt

Stap 7: Controle

• Hangt de urinezak onder blaasniveau?

• Raakt de zak de grond niet?

Als balloncontrole niet goed gebeurt, kan dat leiden tot:

• beschadiging van de blaas

• pijn bij de cliënt

• infecties

• katheter die loskomt

• lekkage van urine

• Bij siliconenkatheters

• Bij onverwacht urineverlies

• Bij katheter die los lijkt te zitten

• Bij klachten van de cliënt

Niet elke katheter gedraagt zich hetzelfde.

Vooral bij 100% siliconen katheters:

• grotere kans op diffusie

• dus vaker controle nodig

Balloncontrole is een belangrijke, maar vaak onderschatte handeling in de zorg. Het lijkt een kleine controle, maar kan grote problemen voorkomen.

Door:

• goed te kijken

• rustig te werken

• en de richtlijnen te volgen

zorg je voor veilige en professionele zorg.

In de zorg geldt: Kleine handelingen maken groot verschil.

Blijf dus altijd kritisch kijken naar wat je doet en waarom je het doet. Zo werk je niet alleen volgens routine, maar volgens de beste zorg voor de cliënt.

• . (z.d.). Balloninhoud verblijfskatheter controleren. Geraadpleegd op 6 maart 2026, van
  https://www.vilansprotocollen.nl/werkinstructie/balloninhoud-verblijfskatheter-controleren
• Vilans. (z.d.). Achtergrondinformatie katheterballon. Geraadpleegd op 6 maart 2026, van
  https://www.vilansprotocollen.nl/achtergrondinformatie/katheterballon

Meld je aan voor één van onze leerzame, fysieke cursussen!