Wat kun je aan een verstopte sonde doen?

Iedere zorgverlener die werkt met sondevoeding krijgt er vroeg of laat mee te maken: een sonde die niet meer doorgankelijk is.

Je wilt sondevoeding aansluiten, medicijnen toedienen of de sonde doorspoelen en merkt dat er weerstand ontstaat. Het water loopt niet door, de voeding stopt of de spuit is nauwelijks leeg te drukken.

Een verstopte sonde is niet alleen vervelend, maar kan ook gevolgen hebben voor de gezondheid van de cliënt. Voeding, vocht en medicatie kunnen immers niet meer worden toegediend. Bovendien leidt een verstopping vaak tot extra handelingen, ongemak voor de cliënt en soms zelfs vervanging van de sonde.

Gelukkig zijn veel verstoppingen te voorkomen en lukt het in veel gevallen om een verstopping veilig op te lossen.

In deze blog lees je:

• Waarom een sonde verstopt raakt.
• Welke soorten sondes extra gevoelig zijn voor verstopping.
• Wat je kunt doen als een sonde verstopt zit.
• Welke middelen je juist niet moet gebruiken.
• Hoe je verstoppingen kunt voorkomen.
• Praktische tips voor de dagelijkse zorgpraktijk.

Een sonde is een dun slangetje waarmee voeding, vocht of medicatie rechtstreeks in het maag-darmkanaal wordt toegediend.

Er zijn verschillende soorten sondes:

• Neus-maagsonde
• Neus-duodenumsonde
• Neus-jejunumsonde
• PEG-sonde
• MIC-KEY button
• Jejunostomiesonde

Deze hulpmiddelen zijn onmisbaar voor cliënten die onvoldoende kunnen eten of drinken.

Hoewel een sonde veel voordelen biedt, kent deze ook risico’s. Eén daarvan is verstopping.

Veel mensen denken dat een sonde alleen verstopt raakt door sondevoeding.

In werkelijkheid zijn er veel meer mogelijke oorzaken.

1. Onvoldoende doorspoelen

Dit is veruit de meest voorkomende oorzaak.

Restjes voeding blijven achter in de sonde en drogen langzaam op.

Hierdoor ontstaat een soort aanslag aan de binnenkant van het slangetje.

Na verloop van tijd wordt de doorgang steeds kleiner totdat de sonde volledig verstopt raakt.

2. Medicatie

Medicijnen veroorzaken regelmatig problemen.

Sommige tabletten:

• lossen slecht op;
• vormen klontjes;
• kleven aan de binnenwand van de sonde.

Vooral wanneer meerdere medicijnen achter elkaar worden toegediend zonder tussendoor te spoelen, ontstaat er een verhoogd risico op verstopping.

Daarom is het belangrijk om medicatie altijd afzonderlijk toe te dienen en tussendoor goed te spoelen.

3. Interactie tussen medicijnen en voeding

Soms reageren medicijnen met sondevoeding of met elkaar.

Hierdoor kunnen vlokken ontstaan die zich vastzetten in de sonde.

Deze verstoppingen zijn vaak hardnekkiger dan gewone voedingsresten.

4. Een te dunne sonde

Hoe dunner de sonde, hoe groter het risico op verstopping.

Vooral bij:

• energieverrijkte voeding;
• vezelrijke voeding;
• geconcentreerde voeding;

kan een kleine sonde sneller dichtslibben.

Daarom wordt bij langdurige sondevoeding vaak gekozen voor een dikkere sonde.

5. Veroudering van de sonde

Een sonde blijft niet onbeperkt goed.

Na verloop van tijd kan het materiaal verharden.

De binnenkant wordt ruwer waardoor voeding gemakkelijker blijft kleven.

Daardoor neemt de kans op verstoppingen toe.

6. Knikken of verschuivingen

Soms lijkt een sonde verstopt terwijl er eigenlijk sprake is van:

• een knik in de slang;
• een afgeklemde sonde;
• een verkeerde houding van de cliënt;
• een verschoven sonde.

Controleer daarom altijd eerst de ligging van de sonde voordat je aan een echte verstopping denkt.

Een verstopping kan zich op verschillende manieren uiten.

Veel voorkomende signalen zijn:

• Voeding loopt niet meer door.
• Doorspoelen lukt niet.
• Er ontstaat weerstand bij het inspuiten.
• Medicatie kan niet worden toegediend.
• De voedingspomp geeft een alarmmelding.

Probeer nooit met kracht door te drukken.

Hierdoor kan schade aan de sonde ontstaan.

Wanneer je merkt dat een sonde niet meer doorgankelijk is, werk dan stap voor stap.

Stap 1: Controleer de cliënt

Kijk eerst naar:

• houding;
• ligging;
• comfort;
• eventuele buikklachten.

Soms lost een eenvoudige houdingsverandering het probleem al op.

Stap 2: Controleer de sonde

Controleer:

• zit er een knik?
• zit de sonde afgeklemd?
• ligt de sonde nog op de juiste plaats?

Bij lange dunne darmsondes kan beweging soms helpen.

Laat de cliënt bijvoorbeeld even lopen of van houding veranderen.

Stap 3: Spoel door met lauwwarm water

Dit is de voorkeursmethode.

Gebruik:

• een spuit van 10 tot 20 ml;
• lauwwarm kraanwater.

Lauwwarm water helpt aangekoekte voeding losweken.

Probeer rustig en zonder kracht door te spoelen.

Waarom geen kleine spuit?

Een veelgemaakte fout is het gebruik van een 2 ml of 5 ml spuit.

Dat lijkt logisch: een kleinere spuit geeft meer controle.

Toch ontstaat hiermee juist een hogere druk.

Hierdoor kan de sonde beschadigen of zelfs scheuren.

Gebruik daarom altijd een spuit van minimaal 10 ml.

Stap 4: Rol de sonde tussen je vingers

Bij PEG-sondes en andere uitwendige sondes kun je soms voelen dat voeding is aangekoekt.

Door de sonde voorzichtig tussen duim en wijsvinger te rollen komt deze aanslag soms los.

Spoel daarna opnieuw door met lauwwarm water.

Stap 5: Overleg met de behandelaar

Lukt het niet?

Neem dan contact op met:

• arts;
• verpleegkundig specialist;
• diëtist;
• sondevoedingsteam.

Soms moet de sonde vervangen worden.

In de praktijk circuleren veel “huis-tuin-en-keukenoplossingen”.

Sommige daarvan zijn zelfs gevaarlijk.

Geen cola gebruiken

Jarenlang werd gedacht dat cola verstoppingen kon oplossen.

Tegenwoordig weten we dat dit geen goed idee is.

Het zuur kan juist reageren met sondevoeding waardoor nieuwe vlokken ontstaan.

Daardoor wordt de verstopping soms nog erger.

Geen koolzuurhoudende dranken

Hetzelfde geldt voor:

• cola;
• spa rood;
• tonic;
• andere frisdranken.

Deze middelen worden niet aanbevolen.

Geen voerdraad gebruiken

Dit is misschien wel de gevaarlijkste fout.

Sommige zorgverleners proberen een verstopping door te prikken met:

• een voerdraad;
• een metalen draad;
• een satéprikker;
• een ander hulpmiddel.

Doe dit nooit.

Je kunt de wand van de sonde beschadigen waardoor lekkage ontstaat.

In ernstige gevallen kan zelfs een perforatie van het maag-darmkanaal ontstaan.

Wees voorzichtig met natriumbicarbonaat

Natriumbicarbonaat wordt soms genoemd als oplossing.

Dit mag echter alleen in specifieke situaties en altijd in overleg met een behandelaar.

Bij sommige verstoppingen kan het probleem juist verergeren.

Voorkomen is veel eenvoudiger dan oplossen.

Spoel regelmatig

Volwassenen:

• 20 tot 30 ml lauwwarm kraanwater

Kinderen:

• maximaal 5 ml

Prematuren:

• maximaal 2 ml steriel water

Spoel voor en na medicatie

Dit wordt vaak vergeten.

Toch is dit één van de belangrijkste maatregelen.

Spoel:

• vóór medicatie;
• tussen verschillende medicijnen;
• na medicatie.

Hiermee voorkom je interacties en aankoeken.

Spoel voor en na sondevoeding

Ook vóór en na voeding dient de sonde te worden doorgespoeld.

Zo verwijder je resten die anders achterblijven.

Gebruik medicatie op de juiste manier

Overleg met de apotheker wanneer:

• tabletten fijngemalen moeten worden;
• capsules geopend mogen worden;
• vloeibare alternatieven beschikbaar zijn.

Niet iedere tablet mag zomaar worden fijngemalen.

Kies de juiste sondedikte

Bij energieverrijkte of vezelrijke voeding kan een dikkere sonde verstandiger zijn.

Vaak wordt minimaal Ch.10 of Ch.12 geadviseerd.

Dit gebeurt altijd in overleg met de behandelaar.

Mevrouw Jansen heeft een PEG-sonde vanwege ernstige slikproblemen.

Tijdens de avonddienst merkt de verzorgende dat de sonde niet meer doorspoelt.

De eerste reactie is om harder te drukken.

Gelukkig doet zij dit niet.

Ze controleert eerst de ligging van de sonde en ziet dat de sonde dubbelgevouwen onder de kleding zit.

Na het verwijderen van de knik loopt het water direct weer door.

Deze situatie laat zien dat een verstopping niet altijd een echte verstopping hoeft te zijn.

Een verstopte sonde is een veelvoorkomend probleem binnen de zorg. Vaak ontstaat dit door onvoldoende doorspoelen, medicatiegebruik of aangekoekte sondevoeding.

Wanneer een sonde verstopt raakt, begin dan altijd met het controleren van de houding van de cliënt en de ligging van de sonde. Probeer vervolgens rustig door te spoelen met lauwwarm water en gebruik daarbij een spuit van minimaal 10 ml.

Gebruik nooit cola, koolzuurhoudende dranken of een voerdraad om een verstopping op te lossen.

Door zorgvuldig te spoelen, medicatie correct toe te dienen en de sonde goed te onderhouden, kunnen veel verstoppingen worden voorkomen.

1. Nutricia. (2017). Verpleegkundig werkboek sondevoeding. Zoetermeer: Nutricia.
2. V&VN. (2017). Landelijke multidisciplinaire richtlijn neusmaagsonde. Utrecht: V&VN.
3. Vereniging voor Maag-Darm-Leverartsen. (2022). Richtlijn Enterale toegang. Haarlem: NVMDL.
4. Ziekenhuis Gelderse Vallei. (2026). Sondes. Geraadpleegd in februari 2026.